4 . ترجمه و تفسير فاتحة الكتاب - رساله‌يى در كتابخانهء ملى ملك هست به شمارهء 182 در 15 ورق با نام « ترجمه و تفسير فاتحة الكتاب » . در مقدمه چنين آمده : « . . . همىگويد بندهء ضعيف . . . ابو الفتح محمد بن محمد بن محمود الحافظى البخارى . . . كه اين ترجمه و تفسير قرآن كريم و فرقان عظيم است و مستنبط از مشارب صافيه است و مقتبس از مشكات كلمات قدسيهء علما و عظماء دين و حكما و كبراى اهل يقين است » ( ورق b 2 ) . كاتب نسخه اشرف بن محمد كرمانى است و كتابت آن را در 8 ربيع الثانى 907 در جوار مزار شيخ احمد ژنده پيل به پايان رسانيده است . در منابع سرگذشت خواجهء پارسا و كتاب‌شناسيها ، نامى ازين رساله نيست . آيا ممكن است كه اين رساله جزيى از تفسير خواجهء پارسا باشد ؟ . كاتب نسخه در پايان رساله بدين معنى اشاره‌يى نكرده است ، و آن را اثرى مستقل شمرده ، و نام كتاب را « تفسير سورهء فاتحة الكتاب » نوشته است . ولى آن عبارت خطبهء كتاب كه مىگويد : « اين ترجمه و تفسير قرآن كريم و فرقان عظيم است » ، حدس ما را تقويت مىكند ؛ چه اگر قصد مؤلف فقط تفسير سورهء فاتحه بود ، بايد كلامش را تخصيص مىداد مثلا مىنوشت « اين ترجمه و تفسير سورهء فاتحة الكتاب است » . 5 . شرح فصوص الحكم - فصوص الحكم شيخ اكبر محيى الدين ابن العربى ( متوفى 638 ) در افكار عرفاى قرن هشتم و نهم بالاخص ، تأثيرى شگرف داشته است . مشايخ نقشبندى نيز از افكار ابن العربى متأثر بوده‌اند ، و فصوص را ارج مىنهاده‌اند . از سخنان خواجهء پارساست كه « فصوص جانست و فتوحات دل » و نيز گفته بوده است : « هر كه فصوص الحكم را نيك مىداند وى را داعيهء متابعت حضرت صلى اللّه عليه و سلم قوى مىگردد » « 1 » . فصوص الحكم از كتب بسيار شرح و حاشيه است . و در ميان آثار عرفانى از نظر كثرت شروح و حواشى و تعليقات بىمانند است . از شروح معروفى كه نقشبنديان برين كتاب نوشته‌اند ، يكى شرح جامى است بنام « نقد النصوص فى شرح نقش الفصوص » ( نقش الفصوص مختصرى است از فصوص ) ، و ديگر شرحى است به فارسى از خواجه محمد پارسا « 2 » .

--> ( 1 ) - نفحات / 396 . ( 2 ) - ايضاح المكنون فى الذيل على كشف الظنون : اسماعيل پاشا ( طهران 1967 ) 2 / 192 .